muntje van keizer Probus / aanl. tot discussie over waarde aanduiding XX(I)

[Bouke]

Hallo allemaal,

heb een naar mijn idee mooi muntje aangeschaft. Volgens de verkoper is het een zilveren Antonianius van Probus. Kan iemand me vertellen of dit zilver is, ik betwijfel dit. Waar staat antonianius voor?
De tekst: voorzijde; IMP CMAUA PROBUS AUG ??
              achterzijde; CONS H HUA TAUG ??
Onder aan de achterzijde staat XXL, welke plaats is hiermee bedoelt? De maat van de munt is het niet  ! (22mm)

Interessant is dat Probus bekent staat als de keizer die de versterkingen langs de Rijn heeft opgevoerd; het muntje is gevonden in Cothen een plaatsje in de provincie Utrecht vlak boven de rivieren.

groeten, Bouke

[Ard]

Inderdaad een Zilveren Antoninianus

Hij is bijna van volledig zilver.
Voorkant: IMP C M AVR PROBVS AVG
Achterkant: CONSERVAT AVG,

[Michel]

Goed gezien Ard !
Maar er  is een detail die heel interessant is ! Aan de achterzijde van de munt staat vanonder XXI. Normaal was een antoninianus 20 sestersen waard. Onder Gallienus, heeft er een monetaire wijziging plaats en er komt een  herwaardeerde Antoninianus die 21 sestersen waard is.
Om het onderscheid te maken tussen de oude en de nieuwe antoniniani, werd besloten de herwaardeerde stukken te merken met het cijfer XXI, zodanig dat de mensen wisten dat deze munt een sesters meer waard was !
Het is dus zo een dat we hier te zien krijgen.
groetjes
Michel

[Michel]

Oh ja, heel belangrijk ! deze munt moet niet opgepoetst worden. laat die zwarte patina erop, al authenticiteitsbewijs. Er worden veel van die stukken tegenwoordig nagemaakt !!!!
groetjes
michel

PS : Regeerperiode van Probus : 276 - 282 n. J.C.

[Gert]

Een goedendag,

Om in te gaan op de herkomst van de 'Antoninianus' als naam van dit muntje: Dat is een benaming die pas veel later verzonnen is. In tegenstelling tot bijvoorbeeld 'Denarius' of 'Sestertius' weten wij niet hoe de romeinen exemplaren van deze munt noemden.

De naam 'antoninianus' is gekozen omdat keizer Caracalla (die eigenlijk Antoninus heette) deze munt voor het eerst sloeg (215 nChr). Het verhaal gaat dat hij dit uit geldgenbrek deed. Er was geen geld meer in de keizerlijke kas, maar de soldaten moesten wel betaald worden (voor hun 'loyaliteit'). Eerder had Caracalla het zilvergehalte in de denarii al omlaag gehaald, en de introductie van de antoninianus was eigenlijk ook zo'n truukje om geld in het laatje te krijgen.

De munt moest namelijk de waarde van een dubbele denarius vertegenwoordigen, maar het zilvergehalte van de nieuwe munt was aannmerkelijk minder dan van twee denarii (ongeveer 5/6).

In de eeuw erna ging het zilvergehalte van de antoninianus nog verder naar beneden, totdat uiteindelijk de munt gewoon van brons werd geslagen. Jouw exemplaar is een schakel in dat proces. Er zit nog zilver in, maar veel minder dan bij de antoniniani die Caracalla (en bv. Gordianus) lieten slaan.

P.S. Overigens is de godheid op de keerzijde van het muntje de zonnegod Sol.

Groeten,

Gert

[Ard]

Ik heb gelezen dat deze munt bijna helemaal uit zilver bestond / bestaat.
Bestaan er hier dus meer soorten van, maar dan heeft de ene munt meer zilver dan de andere?

NB. welkom op het forum

[Gert]

Ard

Ik hoop niet dat je dat gelezen hebt in een boek dat je met je eigen zuurverdiende centen gekocht hebt. De Antoninianus heeft namelijk nooit 'bijna helemaal' uit zilver bestaan. Ten tijde van de introductie van de munt onder Caracalla bestonden alle zilveren munten (dus ook de denarius) voor maar de helft uit puur zilver.

Onder Gordianus werd het gewicht en het zilvergehalte nog verder omlaag gehaald (naar 40 procent).

Pakweg dertig jaar later, onder Gallienus (aan wiens monetaire hervorming Michel al gerefereerd heeft) bestond de antoninianus nog maar voor 5 procent uit zilver. En het muntje van Probus dat dit onderwerp gestart heeft zal daar heel dicht in de buurt bij zitten.

Deze voortdurende vermindering van gewicht en zilvergehalte is de oorzaak dat de antoninianus er zo verschillend uit kan zien. Ze worden bij wijze van spreken met elke keizer kleiner en donkerder.

Het enige wat hetzelfde blijft is de stralenkroon die de keizer draagt op de voorzijde antoninianus (maansikkel bij keizerinnen).

Groeten,

Gert

[Michel]

Ja zoals ik zei, zijn er munten met het cijfer XX achteraan en diezijn uit eenminderwaardige legering van zilver. Vandaar dat die met XXI uit een zuiverdere legering zijn van zilver. De twee munten waren samen in omloop en het was aan de koperom te zien welke munt hij had. Een van XXI( 21 sestersen wward of een van XX (20 sestersen waard )....kwestie dat ze niet verstrooid moesten zijn wanneer ze hun pakje frietjes (patat) gingen kopen
groetjes
michel

[Ard]

Oke; sorry voor de foute info

[Gert]

Michel,

Ik wil je vragen hoe je erbij komt dat XXI '21 sestertii' betekent. Ik twijfel daar aan, mede omdat ik nergens voorbeelden van antoniniani met XX vinden.

Ik ben geneigd te denken dat XXI niet een verhouding van de antoninianus tot de sestertius is, maar een aanduiding van het zilvergehalte. xx - i betekent: vijf procent (1 op de twintig); de vijf procent puur zilver in de munt.

[Ard]

Hierbij een antoniniani met XX uit Rome


A313. Silvered antoninianus, RIC 360, choice VF+, near full silvering, full circle centering on both obverse and reverse, 3.96g, 24.2mm, 0°, Rome mint, 276-282 A.D.; obverse IMP C M AVR PROBVS AVG, radiate and cuirassed bust right; reverse FELICITAS SEC, Felicitas standing left holding long caduceus in right and cornucopia in left, SXXT in ex; $45

[Ard]

Er zijn trouwens nog veel meer antoniniani met XX , maar dan uit andere muntplaatsen, zoals Ticinum

[Michel]

Hallo Gert,
Sorry het gaat niet om Gallienus maar Aurelianus ! Er is even verwarring geweest met mijn eigen Gallienus stukken, van daar ! Dus je moet lezen " de herwaardering van de antoninianus onder Aurelianus !
XXI : http://www.wildwinds.com/coins/ric/aurelian/RIC_0386.1.jpg
http://www.wildwinds.com/coins/ric/aurelian/RIC_0358.jpg
XX :
http://www.wildwinds.com/coins/sear/s3262.4.jpg

Als je Sear leest ga je een theorie over de markering van die munten lezen met de bijhorende nota dat er andere theorien bestaan over de betekenis van di XX en XXi. Maar het is zo dat gedurende de regering van deze keizer en herwwardering is geweest van de antoninianus met als gevolg een munt die eenhogere waarde had als die van voor de muntherziening.
Waarschijnlijk gaat een van die theorien over die 5 % meer zilver, maar dat is ook niet zeker, want de waarde werd bepaald door het aantal stukken per pond dat werden gemaakt. Het romeins muntstelsel is niet zo gemakkelijk en zelfs in het begin van het keizerrijk vindt men dupondii die lichter wegen als een as enz... Jemoet eens letten in de twweede eeuwzijn heel dikwijls de sestersen van de keizerinnen veel lichter als die van de keizers. Waar is de uitleg ? Ik heb alleen de aandacht willen trekken op dit stuk van Probus op het merkteken XXI dat overduidelijk was en dat het onderscheidt bewijst tussen laat ons ze "lichtere" en "zwaardere" antoniniani.
groetjes
michel  

[Gert]

Michel

1 Er staat toch echt XXI R (of een varierende letter) op S3262 en niet XX zie ook de beschrijving.

2 We zijn gestuit op een interessant probleem. Het is helemaal waar dat er verscheidene theorieen zijn over XXI, inderdaad geintroduceerd door Aurelianus.

Waarom ik denk dat die markering niet slaat op de verhouding ant-ses, zoals jij beweert, heeft te maken met een argument dat je zelf al te berde hebt gebracht: het gewicht en het gehalte van romeinse schommelt enorm.

Om die reden alleen al is het niet erg logisch dat de markering XXI een verhouding aangeeft tussen denominaties (1 Ant = 20, dan wel 21 Ses).

De enige markering die nuttig is te doen op een munt is het garanderen van het zilver (of goud) gehalte. En dan maakt het niet uit of dat gehalte in delen wordt aangegeven of met een verhouding tot het pond. In beide gevallen is het gewicht aan puur zilver te achterhalen.

Met andere woorden: 5 procent zilver is en blijft 5 procent zilver en de ene stapel van 20 sestertiën kan, zoals je zegt, veel lichter zijn dan een andere stapel van 21.

P.S. Ik heb een druk van Sear in mijn boekenkast, maar daarin staat niets over de markering XX. Laat mij even weten waar je dat vandaan hebt.

[Gert]

Michel,

Ik moet je ten dele gelijk geven. Er zijn inderdaad antoniniani van Aurelianus met XX. Maar alle boeken die ik erop heb nageslagen zeggen dat die twee markeringen hetzelfde betekenen: 20 staat tot 1. Er wordt nog steeds gedebatteerd over drie theorieën:

1 Sinds Aurelianus' hervorming gaan er 20 sestertien in een antoninianus.
2 Sinds Aurelianus' hervorming gaan er 20 antoniniani in een aureus (hiervoor kiest Sear)
3 Sinds Aurelianus' hervorming is de verhouding zilver-ander metaal 1:20.

Zoals uit mijn vorige post bleek, opteer ik voor 3.

Groeten,

Gert